Fræðsla gegn fordómum!
Í framhaldi af áberandi umfjöllun undanfarið um rasisma í Reykjanesbæ, vill FFGÍR vekja foreldra til umhugsunar um þessi mál. Við bendum á leiðir til að beina umræðunni í annan og uppbyggilegri farveg.
Fordómar valda vanlíðan
Það má sannarlega gagnrýna umfjöllun fjölmiðla undanfarið og líkja við æsiblaðamennsku. Við megum samt ekki líta framhjá því að margir foreldrar segja börn sín hafa uppi fyrirlitningu og fordóma í garð innflytjenda, og vita ekki hvað skuli gera til að sporna gegn því.
Fjölmiðlar gegna mikilvægu hlutverki. Ef bara er rætt um innflytjendur í samhengi við afbrot eða vandamál, skapast mjög fljótt neikvæðar hugmyndir eða staðalmyndir um fólk af ákveðnu þjóðerni. Svo er gjarnan alhæft yfir allan hópinn. Þannig verða til fordómar þeirra sem ekki vita betur. Fordómar byggjast að vissu leyti á fáfræði og má brjóta niður með markvissri fræðslu. En það er líka hægt að læra fordóma og það er líklega enginn alveg fordómalaus, ekki heldur hámenntað fólk. Algengt er að fólk búi um tíma erlendis, læri ríkjandi viðhorf og fordóma í því landi og yfirfæri á íslenskt samfélag. Þetta birtist því ekki bara hjá börnum og ungmennum, heldur er samfélagsvandi.
Hér er vissulega ekki eins mikið um árásir og ofbeldi sem við sjáum víða. Fordómar og mismunun er dulin, og oft ómeðvituð þar til reynir á. Hún felst í neikvæðum viðbrögðum, jafnvel fyrirlitningu, og heftu aðgengi innflytjenda að völdum og áhrifum. Fordómar eru mjög viðkvæmt mál. Þeir valda mikilli vanlíðan hjá þeim sem fyrir verður, en sá hinn sami talar þó yfirleitt ekki um það. Við megum ekki gera lítið úr þeirri vanlíðan sem fylgir því að vera álitinn annars flokks borgari! Það ættu Íslendingar erfitt með að þola á erlendri grund. Hvernig ætli þeim líði þar sem umræðan snýst um það hvort hann eigi rétt á því að búa hér eða ekki? Ætli sá hinn sami fái ekki kvíðahnút í magann, og hafi áhyggjur af því hvernig sé fyrir börnin sín að alast upp hér?
Allir undir sama hatti?
Íslendingar eru eins ólíkir og þeir eru margir. Ef 300 þús. manna þjóð er skipuð jafnmörgum ólíkum einstaklingum, hvað á þá við um margmilljóna samfélög? Hvernig er hægt að alhæfa og setja alla undir sama hatt? Okkur þætti sárt að vera dæmd eingöngu út frá þjóðerni en ekki persónulegum eiginleikum, hver við erum og hvað við getum. Þarf alltaf að flokka alla niður í hólf, nú eða píramída þar sem við erum á toppnum? Getum við beðið börnin okkar að setja sig í spor þess sem er dæmdur út frá þjóðerni, jafnvel niðurlægður og sýnd andúð fyrir eitthvað sem samlandar hans hafa gert en ekki hann sjálfur?
Umræða þar sem alið er á ótta og neikvæðni gagnvart ákveðnum þjóðfélagshópum er hættuleg. Það kennir mannskynssagan okkur. Staðreyndin er sú að innflytjendur eru nauðsynlegur hluti af íslensku samfélagi, til að geta skapað þá þjónustu og lífsskilyrði sem við viljum. Hverjir eru kostir þessa fjölbreytta samfélags sem hér hefur myndast? Hvar værum við stödd ef enginn hefði flutt hingað og tekið þátt í uppbyggingunni? Erum við að skjóta okkur í fótinn með fordómum og ýktum þjóðernishugmyndum, og þannig hindra nauðsynlega framþróun?
Að læra íslensku
Innflytjendur eru oft gagnrýndir fyrir að læra ekki íslensku. Tungumálið er sannarlega lykillinn að aðlögun. Málið er þó ekki svona einfalt. Vert er að hafa í huga að fyrir flesta fullorðna er erfitt að læra nýtt tungumál. Hvað þá íslensku sem er eitt af þeim þyngstu í Evrópu. Við verðum líka að vera þolinmóð og tala við fólk á íslensku. Hvernig lærir maður ef fáir tala við mann og jafnvel á ensku? Fyrir marga getur t.d. tekið nokkur ár að fá fast dvalarleyfi. Fram að því eru þeir kannski með ráðningarsamning til árs í senn og vita ekki hvað verður um þá að því loknu. Kennslan er líka mörgum kostnaðarsöm, og á sér yfirleitt stað eftir að vinnudegi lýkur. Það krefst hugrekkis og áræðni að flytja til framandi lands, langt frá fjölskyldu, vinum og öllu því sem er kunnuglegt. Það gera fæstir nema þeir sjái sig tilneydda, og eðlilega eiga margir þann draum að snúa aftur til heimalandsins. Þrátt fyrir þetta leggja fjölmargir á sig að læra íslensku og er það virðingarvert. Ekki vita allir hvort eða hvernig það gagnist þeim í framtíðinni.
Hvað getum við gert?
Leiðin til lausnar er að koma á samskiptum meðal fólks af ólíkum uppruna, læra hvernig fordómar verða til og brjóta niður alhæfingar og staðalmyndir með gagnrýninni hugsun. Foreldrar, t.d. í bekk eða árgangi, geta rætt um þessi mál og fengið stuðning og ráð hvert hjá öðru. Gott er að leita leiða í samstarfi við skólana, og viðkomandi kennara til að vinna að auknu umburðarlyndi og minnkandi fordómum. Kannski getið þið óskað eftir umræðu í samfélagsfræði eða lífsleikni? Þekkið þið einhvern sem gæti sagt sögu sína af því að vera innflytjandi á Íslandi eða annars staðar? Alþjóðahús og Intercultural Iceland sjá um fjölmenningarlega fræðslu, viljið þið að foreldrafélagið standi fyrir slíkri fræðslu í skólanum ykkar o.s.frv.? Þetta vinnst best í grasrótinni þar sem heimili og skóli taka höndum saman. Við þurfum ekki síst að vera meðvituð um okkar eigin viðhorf og hvað við gerum og segjum. Börn eru eins og svampar og taka allt inn, jafnvel mun bókstaflegar en við höldum.
Þegar foreldrar standa saman gerist ótrúlegir hlutir. Þeir þekkja börnin sín best og eru besta forvörnin. Notum tækifærið núna og snúum umræðunni við. Það er vel hægt. Börn eru einlæg, fróðleiksfús og eru að mynda sér skoðanir um lífið og tilveruna. Hjálpum þeim að setja sig í spor annara. Kennum börnum okkar að spyrja sig gagnrýninna spurninga, s.s. á hverju byggi ég þessa skoðun? Er það vegna eigin reynslu eða annarra? Er ég að rangtúlka hegðun annarra? Beinum þeim óhikað í átt skilnings og umburðarlyndis í garð allra, af hvaða þjóðerni sem er. Annars eiga þau hættu á óþarfa árekstrum, og að valda sjálfum sér og öðrum vanlíðan.
Með vinsemd og virðingu,
f.h. FFGÍR, foreldrafélög og foreldraráð grunnskólanna í Reykjanesbæ
Ingibjörg Ólafsdóttir, verkefnastjóri ffgir@ffgir.is www.ffgir.is